HƯỚNG DẪN CÁCH LẬP GIA PHẢ TỪ A ĐẾN Z

Thứ bảy - 29/04/2017 17:52
HƯỚNG DẪN CÁCH LẬP GIA PHẢ TỪ A ĐẾN Z

1. Tầm quan trọng của gia phả

Trong văn hoá Hán, “gia” có nghĩa gồm tổ hợp hai người nam nữ kết hôn với nhau, sau đó được dịch là “nhà. Trong văn hoá Trung Quốc chữ “tính” có nghĩa là Họ. Tính dùng để chỉ mối liên hệ dòng máu, chỉ những người cùng sinh ra từ một ông tổ. Còn chữ “họ” trong ngôn ngữ người Việt được hiểu là hàm ý là một thị hay một tộc. Gia phả xuất hiện trong văn hoá Trung Quốc vào khoảng thời Chiến quốc - khi đã hình thành những dòng họ lớn.

Trong tiếng Việt, những khái niệm liên quan này còn có cha, mẹ, con, cháu,  chắt, chít (5 thế hệ - ngũ đại đồng đường). Như thế có thể hiểu, hệ thống thân tộc nội ngoại hiện hành cũng như dòng họ là kết quả giao lưu văn hoá Việt - Trung thời xa xưa. Và sự ra đời gia phả ở nước ta có quan hệ tới sự hình thành những đại gia tộc Nho học - thường là những gia tộc có người đỗ đạt làm quan.

Ngày nay, khi đời sống  ngày càng phát triển, “phú quý sinh lễ nghĩa”, mọi người đã có nhiều điều kiện để nhìn lại dòng tộc mình hằng mong tìm lại cội nguồn – cái nôi đã sản sinh ra mình ra gia tộc của mình. Và gia phả chính là phương tiện để ghi lại dòng tộc đang hiện hữu trong tâm thức của mỗi chúng ta. Đó cũng là những nét đẹp trong văn hoá truyền thống của người Việt Nam.

Việc thay đổi họ tên cũng từng xảy ra trong lịch sử và xảy ra khái niệm”vấn tổ tầm tông”  - mà gia phả là một trong những chi điểm chính xác và lâu đời nhất. Ví dụ Họ Nguyễn vốn có gốc từ thôn X...và nhờ sự ghi chếp này, người ta có thể tìm hiểu để  nối phả. Nối phả chính là tìm về gốc tích dòng họ mình, so sánh với  gia phả  để phát hiện ra cụ tổ của dòng họ mình thuộc chi nào, nhánh nào từ một dòng họ có gốc gác lâu đời hơn

Hiện nay, trào lưu viết gia phả  đang trở nên ngày càng phổ biến và nhiều dòng họ đang tiến hành  viết lại gia phả. Số người biết chữ Hán trong các làng xã rất hiếm hoi nên nếu không kịp thời dịch ra chữ Quốc Ngữ thì khó còn ai đọc được gia phả nữa. Hơn nữa, xã hội ngày càng phát triển, trung bình cứ 25-30 năm một thế hệ mới, vì vậy  viết gia phả và biên tục gia phả  là điều vô cùng cần thiết.  Hầu như  họ tộc  nào cũng đều quan tâm đến vấn đề này, tuy nhiên còn tuỳ thuộc vào nhiều yếu tổ như điều kiện thực tế, nhân sự và tư liệu lưu trữ về dòng họ mình mà việc tạo lập gia phả được tiến hàng một cách thuận lợi hay không

2. Một số lưu ý trong cách lập gia phả hiện nay

Một cuốn gia phả có giá trị cao cần phải được trình bày một cách trang trọng, văn phong truyền thống, in rõ ràng, đẹp đẽ, giấy tốt, bìa chắc chắn và thể hiện được đầy đủ các thông tin một cách chính xác và tin cậy.

Gần như bất cứ một họ tộc nào cũng đều mong muốn có được một quyển sổ gia phả, hay một phả đồ của dòng họ mình để nối liền mạch các đời trong dòng họ, giúp con cháu ở những thế hệ sau có thể biết rõ tổ tông mà chu đáo trong việc thờ phụng, tu nhân tích đức và làm tròn bổn phận của mình đối các vị liệt tổ liệt tông đã khuất cũng như các bà con họ hàng đang sinh sống.

3. Bố cục của một cuốn gia phả

1. Về hình thức

Gia phả phải được trình bày trang trọng, văn phong truyền thống, in rõ ràng, đẹp đẽ, giấy tốt, bìa chắc chắn.

2. Về nội dung

Nội dung của gia phả cần phải thể hiện đầy đủ các mục cần thiết từ lời nói đầu đến các mục ghi cụ thể từng người  theo từng đời riêng biệt, rõ ràng, súc tích để lưu truyền lâu dài cho các thế hệ con cháu mai sau.

Trong lời nói đầu của gia phả: nêu ý nghĩa, mục đích và yêu cầu của việc biên tập hoặc tu chỉnh bổ sung gia phả.

Còn việc ghi các nhân sự trong từng đời thì con cháu trai cũng như gái mang họ tộc mình phải ghi theo thứ tự anh chị được ghi trước, em sau. Phải thống nhất ghi như thế từ đầu đến cuối quyển Gia phả mà không được linh động đặc cách cho một đời nào cả, kể cả những người làm quan chức lớn hoặc phân biệt đối xử nam nữ trong gia đình. Chúng tôi đã thấy có một số gia phả lại không ghi theo thứ tự đó mà ghi con cháu trai trước, gái sau. Như thế là không đúng và khó biết được rành mạch các thứ lớp anh chị em con cháu nội ngoại về sau này.

Lưu ý: Gia phả là để cho toàn thể con cháu trong họ biết nên nội dung cần phải khách quan, trung thực và dung hoà không mang màu sắc chính trị hoặc tôn giáo nặng nề; cũng không nên thêu dệt, đề cao họ tộc mình quá mức làm cho các họ khác trong làng không khâm phục và khó chịu.

Gia phả của dòng tộc chỉ cần ghi trong khoảng từ 15 đến 20 đời là tối đa, không nên viết lùi vào dĩ vãng quá xa xôi sẽ gặp nhiều chỗ hổng khó giải quyết. Trừ một số họ tộc đã có sẵn quyển gia phả cũ nhiều đời rồi thì mới dựa vào đó làm nối tiếp, còn nếu không thì Hội đồng của họ tộc nên bàn bạc thống nhất ý kiến chọn một ông cao tằng tổ nào đó có công với họ tộc để làm mốc đời thứ nhất trong gia phả rồi ghi xuống các đời tiếp theo sau thì cũng tạo được một quyển gia phả có giá trị.

Cách ghi trong gia phả

Con cháu trai hoặc gái mang họ tộc đều ghi Họ tên, ngày tháng năm sinh, năm mất (ghi theo Âm lịch, chú thêm Dương lịch nếu biết), mồ mả ở xứ nào. Nếu con cháu trai thì vợ họ tên gì, sinh năm nào, con ai ở thôn làng nào, sinh hạ được mấy con (ghi rõ họ và tên các con kèm ngày tháng năm sinh). Nếu là con cháu gái mang họ tộc thì cũng ghi họ tên, ngày tháng năm sinh, năm mất, gả đi lấy chồng là ai, con cái nhà ai, ở thôn xã nào, có được mấy con, họ tên gì. Đối với con cháu gái chỉ ghi thế thôi là đủ rồi và chấm dứt. Còn con cháu trai thì tiếp tục ghi vào đời kế tiếp theo trong gia phả.

Lưu ý: Việc ghi thứ tự tên con cháu phải theo thể lệ gia tộc ngày xưa. Nghĩa là con thì mang họ cha và các con của bà vợ cả phải ghi trước các con của bà vợ sau không kể lớn tuổi hay nhỏ tuổi.

Trong từng đời của gia phả, phải đánh số thứ tự từng người trên dưới  để dễ tìm kiếm và biết được số lượng chính xác của mỗi đời. Nhưng phải lưu ý rằng, khi ghi tên một người thì ghi kèm bên cạnh là con ông số mấy thuộc đời trước với bà nào. Bởi vì ngày xưa, một ông có thể có 2,3 vợ. Do đó, phải ghi rõ con với bà nào để con cháu về sau biết mối quan hệ bà con bên ngoại.  Như thế sẽ rất thuận tiện cho việc lập một gia phả điện tử hoặc một gia phả hình ảnh khi cần.

Phần sơ đồ

Nên lập một sơ đồ gia phả, hoặc cây gia phả rồi đưa ra sau phần ghi xong cụ thể từng người trong các đời. Phần sơ đồ gia phả hay cây gia phả nên ghi tên đàn ông, không ghi tên đàn bà. Cần làm phần này có khoa học để người xem dễ theo dõi.

Phần phụ lục

Phần này  đưa ra những cứ liệu, biểu đồ, tranh ảnh, văn tự chữ Hán, chữ Nôm còn lưu giữ được từ xưa tới nay có liên quan đến dòng họ để cho bà con trong họ và mọi người tham khảo, tìm hiểu.

Một quyển gia phả có chất lượng tốt cần phải thể hiện được tinh thần đoàn kết trong họ tộc để mọi người khi xem thấy yên lòng và tin cậy lớp con cháu càng về sau càng có nhiều ưu điểm và quý mến lẫn nhau.

Hiện nay rất nhiều họ tộc đã tạo lập được quyển Gia phả của họ tộc mình hoặc bổ sung tu chỉnh lại cho đầy đủ chính xác một cách thận trọng, chu đáo. Tuy nhiên, cũng có nhiều họ tộc ở làng quê vẫn chưa có điều kiện làm được quyển Gia phả cho đúng nghĩa của nó mà chỉ như là quyển sổ ghi chép lại tên tuổi, nghề nghiệp, địa chỉ v.v… của con cháu trong họ để mà biết mối quan hệ bà con dòng tộc mình

Nguồn tin: vietgiapha.com

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 5 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

GIA PHẢ - Ý NGHĨA CỦA GIA PHẢ

Ý nghĩa của gia phả.   Gia phả là vật thiêng của tộc họ, nó đánh thức ở con người sự hướng về cội nguồn. Cùng với tư tưởng tìm về cội nguồn và sự thiêng hóa, gia phả còn xây dựng được niềm tự hào về dòng họ, nhất là đối với những dòng họ có truyền thống văn hóa hoặc có công lao xây dựng,...

Thống kê
  • Đang truy cập10
  • Hôm nay16
  • Tháng hiện tại1,952
  • Tổng lượt truy cập3,167,815
Thăm dò ý kiến

Bạn biết gì về NukeViet 4?

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây